مهمترین شهرهای شیعیان در دوران امام حسن عسکری (ع)

به گزارش تور دبی ارزان، تهران (پانا) - یکی از عوامل اصلی گرایش مردم به تشیع، رفتار، گفتار و کردار ائمه معصومین(ع) بود.

مهمترین شهرهای شیعیان در دوران امام حسن عسکری (ع)

به گزارش خبرآنلاین، یکی از عوامل اصلی گرایش مردم به تشیع، رفتار، گفتار و کردار ائمه معصومین(ع) بود. امام حسن عسکری(ع) نیز در طول دوران حیات خود به دلیل اهمیت این مرحله (عصر غیبت) از جوانب مختلف تلاش خود را چندین برابر نموده بود تا ضمن تحقق اهداف الهی و برآوردن نیازهای شیعیان زمینه را برای عصر غیبت فراهم آورد.

شیعیان در زمان امام عسکری(ع) در مناطق بسیار مهم و زیادی همچون کوفه، بغداد، نیشابور، قم، آبه، مدائن، خراسان، یمن، ری، آذربایجان، سامرا، جرجان، بصره و ده ها شهر دیگر، متمرکز بودند. در این جا به طور اختصار برخی از شهرهای شیعه نشین آن دوران را بر می شماریم:

کوفه

این شهر در دوران امام حسن عسکری(ع) از مهم ترین و بزرگ ترین شهرهای شیعه نشین به شمار می رفت. مظفر درباره کوفه می گوید: کوفه در سال 17 ه.ق تأسیس شد و روزگاری دراز به عنوان بزرگ ترین شهر عراق به شمار می آمد و دوره ه ای شکوفایی و رکود پیاپی به خود دید.

تشیع نیز وضعی همانند وضع کوفه داشت. گاهی تشیع همه شهر را فرا می گرفت، همانند دوران امیرالمؤمنین(ع) و گاهی دشمنان تشیع به روی آن ها شمشیر انتقام می کشیدند و قدرت آن ها به ضعف و سستی گراییده و از ترس و بیم، در خانه پنهان می شدند، مانند دوران زیاد و پسرش و حجاج و دیگر فرمانروایان ستمگر و ظالم. این شهر در آغاز دوران غیبت کبری شهری آباد بود، ولی از حیث تمدن و وسعت و گسترش، مانند دوران منصور و حاکمان قبل از او نبود. تشیع در قرن های میانی دوران عباسی یعنی پس از قرن سوم و چهارم هجری در آن شهر حکومتی مستقل داشت. وی می افزاید: درباره کوفه آن روز (روزگار امام عسکری(ع)) و کوفه پیش و پس از آن مپرس [همین قدر بدان ] که کوفه در پیروی از اهل بیت(ع) بزرگ ترین شهرها به شمار می رفت.

بغداد

بغداد نیز در آن روزگار از مراکز مهم شیعه به شمار می آمد و به گفته مظفر، جمعیت انبوهی از شیعیان در آن سکونت داشتند و دلیل آن هم این است که امام عسکری(ع)، عثمان بن سعید عمری و دهقان و دیگر کنندگان خویش را در آن شهر مشخص فرمود، بلکه تنها بغداد، مکان وکیل رابط بین تمام وکلا و امام عسکری و نیز میان شیعیان و امام(ع) بود.

سامرا

مظفر می گوید: پس از اقامت دو امام بزرگوار (امام هادی و امام عسکری(ع)) در این شهر، تشیّع شکوه و عظمتی وصف ناپذیر یافت و با وجود دشمنی هایی که عباسیان با آن دو بزرگوار داشتند، مردم، علم و دانش و فضایل پسندیده و ویژگی هایی از آن دو دیدند و دریافتند که آن ها دو شاخه شجره پاک نبوت و وارثان علم الهی هستند.

او ادامه می دهد: تشیع همواره در آن شهر پابرجا و پایدار ماند تا این که ایّوبی در آن سامان جنگی علیه شیعیان راه انداخت و پس از مدتی طولانی سلطان سلیم عثمانی راه او را پی گرفت و بعدها حکومت عثمانی همین روش را دنبال کرد. و اگر در این مناطقِ دور از جامعه شیعی، کسی غیر از مراد چهارم به ستیزه جویی با شیعه برنخاسته بود، کافی بود که تشیع در اختفا قرار گرفته و بقیه بگریزند. گروهی از مردم از جمله متولیان حرم مقدس برای زنده ماندن، از آن شهر گریختند.

نیشابور

این شهر از مناطق شیعه نشینی بود که به اهل بیت(ع) علاقه و محبت شدیدی از خود ابراز می کرد؛ محبت و علاقه ای که به زمان امام صادق(ع) بلکه قبل از آن دوران، باز می گشت. گواه بر این مطلب اموری است که به ذکر برخی از آن ها بسنده می کنیم:

1- ابن شهرآشوب از ابوعلی بن راشد، و دیگران، در حدیثی طولانی آورده است: شیعیان در نیشابور گرد هم آمده و محمد بن علی نیشابوری را انتخاب نمودند و مبلغ سی هزار دینار و پنجاه هزار درهم و دوهزار دست لباس بدو سپردند. شطیطه نیز یک درهم کامل و یک دست لباس پنبه ای آورد و گفتند: این ها را به امام(ع) تحویل بده....

2- زمانی که امام رضا(ع) در سفر خود به مرو، از نیشابور گذشت، شیعیان و دوستداران وی استقبال بی نظیری از آن حضرت به عمل آوردند و حدیث معروف به سلسلة الذهب را که امام برای مردم روایت فرمود، نزدیک به یکصدهزار تن، یادداشت کردند.

3- امام عسکری(ع)، ابراهیم بن عبده نیشابوری را به عنوان وکیل خود مشخص فرمود تا حقوق شرعی را از دوستداران وی در نیشابور دریافت کند.

همه این موارد مؤید آن است که شهر نیشابور در آن زمان مرکز بزرگ شیعه و دوستداران اهل بیت(ع) بوده است.

قم

این شهر از جمله مناطق مهم و از مراکز اصلی، بلکه بزرگ ترین پایگاه شیعه در دوران امام عسکری(ع) به شمار می رفت و در عصر غیبت به عنوان مرکزی مطمئن برای نشر فقه و حدیث اهل بیت(ع) مطرح بوده است. علامه مظفر گفته است: قم در دوران امام عسکری و قبلاً در زمان پدر بزرگوارشان(ع) یکی از مراکز راویان بی شمار از آن دو امام بوده و نیز مؤلفان بسیاری در سایه فنون علم و دانش و حدیث، در آن شهر وجود داشتند.

این مدرسه علمی بزرگ در دوران آن حضرت، بزرگ ترین خدمات را به جوامع شیعی ارائه داد و علوم و روایات و فضائل اهل بیت عصمت(ع) را گسترش داد تا آن جا که درباره آنان گفته شده: اگر قمی ها نبودند، دین از دست می رفت. و حق همان است که درباره آن ها گفته شده است؛ زیرا وقتی تاریخ آن دوران را مرور می کنیم، می بینیم قم از شهرهای مطمئنی بوده که روایات اهل بیت(ع) و فضائل آنان را در همه جهان منتشر نموده است. فعالیت ها و خدمات خالصانه قمی ها برای اسلام و مسلمانان به طور عام و به اهل بیت(ع) به طور خاص با عبارات مختلفی از سوی ائمه(ع) مورد تأیید قرار گرفته است؛ از جمله، سخن امام صادق(ع) است. آن حضرت به عیسی بن عبدالله فرمود: درود خدا بر مردم قم. خداوند سرزمینشان را با باران رحمت خویش سیراب گرداند و برکات خود را بر سر آنان فرو فرستد و گناهان ایشان را به حسنات مبدّل سازد. آنان اهل رکوع و سجود و قیام و قعودند و فقیه و عالم و اهل درایت و روایتند و عبادت خدا را نیک انجام می دهند.

حکومت های عباسی به طور مکرر مردم قم را قتل عام کردند و اهالی این شهر با دشوارترین رنج و مصیبت ها در دوران موسی بن بغا- که حکومت عباسی او را برای آزار و شکنجه مردم قم، که از دوستداران و علاقه مندان اهل بیت(ع) بودند، گماشته بود- روبه رو بودند.

تفرشی در حالات محمدبن محمد بن رباط کوفی می نگارد: محمدبن محمد بن رباط کوفی گفت: ابوجعفر محمد بن حسین بن عبدالله بن سعید طبری در بغداد از عمویش ابراهیم بن عبدالله بن سعید نقل کرد و گفت: زمانی که موسی بن بغا رهسپار قم شد خشمگینانه وارد آن شهر گشت و به آزار و اذیت مردم آن سامان پرداخت. مردم شرایط خود را به ابومحمد عسکری(ع) نوشته و از آن حضرت درخواست دعا نمودند. امام(ع) در پاسخ آنان مرقوم فرمود: این دعا را در نماز وَتْـرِ خود بخوانید.

این دعا طولانی است و ما شمه ای از آن را نقل می کنیم:

بار خدایا! پایه ها و ارکان ستم را در هم شکن، پرده هایشان را فرو ریز، وحدت کلمه آن ها را به پراکندگی مبدل ساز، سپاه انبوه شان را ناچیز گردان، ستون بلند(حکومت آن) را فرو ریز، پرچم های برافراشته آن ها را سرنگون نما!

از جمله دانشمندان برجسته، عالم و فقیه این شهر را می توان به زکریا بن آدم، ابن بابویه، شیخ صدوق، محمدبن یحیی عطار و... اشاره کرد.

در تاریخ الشیعه آمده است که قم در عهد امام دهم و یازدهم از مراکز مهم علم گشت و شیعیان فراوانی در آن جا می زیستند و مسکن بسیاری از راویان، مؤلفان و دانشمندان شد.

مردم طبرستان و دیلم نیز شیعه بودند ولی بیشتر آنان در زمان امام حسن عسکری(ع) شیعه زیدی بودند. گذشته از این مناطق در سایر بلاد اسلامی نیز شیعیان به طور پراکنده حضور داشتند. در مجموع جمعیت شیعه در عصر امام عسکری(ع) از کمیت و گسترش چشمگیری برخوردار بود.

توجه امام به شیعیان

امام عسکری(ع) با وجود تنگناهایی که با آن روبرو بود، به پیروان خود توجه بسیار داشت و به امور آن ها رسیدگی می فرمود. گاهی به آنان دستور می داد بعد از نماز مغرب و عشا در برخی از خانه ها گرد هم آمده و حضرت در جلسه آنان حضور می یافت و زمانی که اجتماعات آنان در شهرهای دوردست مانند جرجان حاضر می شدند، حضرت به شیعیان سفارش می کرد که خود را از دسیسه حکومت ها بر حذر دارند.

امام(ع) در عصر خود توجه زیادی به حفظ و نگهداری شیعیان خود داشت؛ زیرا می دانست که آنان مورد خشم و غضب بوده و از ناحیه حکومت تحت پی گرد و در معرض کشتار و آوارگی قرار دارند. امام عسکری(ع) آنان را به شیوه های گوناگون از مکر و دسیسه های دشمنان و حکومت های ستمگر برحذر می داشت که به نمونه هایی از توجه و عنایت امام(ع) به پیروان خود اشاره می شود.

- کلینی به سند خود از علی بن محمدبن اسماعیل بن ابراهیم بن موسی بن جعفر روایت نموده که گفت: ابومحمد عسکری(ع) بیست روز قبل از مرگ معتز به ابوالقاسم اسحاق بن جعفر زبیری نوشتند: در خانه بمان تا آن حادثه رخ دهد. وقتی بریحه کشته شد، اسحاق به حضرت نوشت: حادثه رخ داد. چه دستوری می فرمایید؟ حضرت به او نوشت: این، آن حادثه نیست، بلکه آن، حادثه دیگری است. [در روز مشخص] آن چه را امام(ع) پیش گویی کردند به سر معتز آمد.

- ابن شهر آشوب از علی بن حسن بن فضل یمانی روایت نموده که گفت: جمعیت زیادی از خاندان جعفر پیرامون خانه جعفری گرد آمدند که وی توان برابری با آن ها را نداشت. لذا طی نامه ای به ابومحمد عسکری(ع) از این اوضاع به حضرتش شکوه نمود. حضرت در پاسخ وی مرقوم فرمود: انشاءالله بر آن ها پیروز خواهید شد. می گوید: او با گروهی کم تر از هزار نفر به مبارزه سپاهی بیش از بیست هزار تن برخاست و آن ها را شکست داد.

شیوه های ارتباطی امام(ع) با شیعیان

شرایط سیاسی، اجتماعی و فرهنگی روزگار امام حسن عسکری(ع) با دیگر زمان ها متفاوت است. چرا که امام(ع) به دلیل حصر نظامی و زندان نمی توانست همانند دیگر ائمه معصومین(ع) با یاران و اصحاب خویش ارتباط مستقیم و نزدیک داشته باشد. امام(ع) ضررهایی که از کمی ارتباط مستقیم با شیعیان حاصل می گشت را با دو امر مهم خنثی نموده، این دو مسئله را جایگزین ارتباط مستقیم نموده بود:

1- صدور نامه ها و پیام هایی که به شکل مکتوب به شیعیان می نوشتند و نیازها و مراجعاتی که آنان با امام(ع) داشتند را به صورت مکتوب برآورده می نمودند. بیشتر روایاتی که از حضرت امام عسکری(ع) نقل گشته، به صورت مکاتبات آن حضرت با راویان و شیعیانی است که تنها از طریق همین نامه ها با آن حضرت ارتباط داشتند.

2- آن حضرت به شیعیان دستور می دادند تا از طریق وکلایی که آن حضرت در مناطق مختلفی که شیعه در آن وجود داشت مشخص نموده بودند با آن حضرت ارتباط برقرار کنند. آنان پل ارتباطی قوی ای بودند که به شیعیان روحیه داده و با وجود آنان شیعه احساس می نمود همواره با امام(ع) ارتباط داشته و می تواند سؤال های خود را در محضر ایشان مطرح نموده و از امام خود جواب دریافت نماید.

در پایان به نمونه هایی از مکاتبات امام(ع) با امت اسلامی می پردازیم:

- در بحار آمده است: حسن بن ظریف برایم روایت نموده و گفت: به ابومحمد(ع) نامه نوشتم و معنای گفته رسول خدا(ص) به امیرالمؤمنین(ع) که فرمود: من کنت مولای فعلی مولاه، را از ایشان جویا شدم. حضرت فرمود: رسول خدا(ص) با این کار، خواست برای او نشانه ای قرار دهد تا در هنگام اختلاف و پراکندگی، حزب خدا از طریق او مشخص و شناخته شوند.

- کلینی از اسحاق روایت نموده است: حسن بن ظریف برایم نقل کرد و گفت: دو مسئله در قلبم خطور کرد و خواستم از طریق مکاتبه، آن ها را از ابومحمد(ع) بپرسم. حضور ایشان نامه نوشتم و از آن بزرگوار پرسیدم: آن گاه که قائم قیام می نماید، چگونه داوری می نماید و جایگاه قضاوت حضرت کجاست؟ همچنین می خواستم در خصوص تب دو روز در میان یک بیمار بپرسم که از پرسش در خصوص تب، غافل شدم. پاسخ آمد:

درباره قائم(ع) پرسیده بودی. آن گاه که وی قیام می نماید، مانند داود(ع) به علم خویش میان مردم قضاوت می نماید و نیازی به شاهد و بیّنه ندارد. و نیز پرسش مرا درباره تب پاسخ داده بودند و آن چه را ابومحمد(ع) فرموده بود، انجام دادم و بیمار بهبودی یافت.

- در بحار از محمدبن حسن بن میمون نقل شده که گفت: طی نامه ای به امام عسکری(ع) از فقر و تنگدستی شکوه نمودم. سپس با خود گفتم: آیا ابوعبدالله امام صادق(ع) نفرموده بود که تنگدستی با محبت ما، بهتر از بی نیازی با دیگران و کشته شدن با ولایت ما بهتر از زندگی با دشمنان ماست؟ پاسخ آمد: هر گاه گناهان اولیاء و دوستداران ما رجحان یابد، خدای عزوجل آن ها را به فقر و تنگدستی مبتلا می نماید و بسیاری از آنان را مورد بخشش قرار می دهد. همان گونه که با خود اندیشیدی، زندگی فقیرانه و همراه با محبت ما بهتر از رفاه و ثروتی است که در کنار دشمنان ما به دست آید. ما پشتیبان کسی هستیم که به ما روی آورد و روشنایی و نوریم برای آنان که از ما روشنی خواهند و پناهِ پناه جویانیم. آنان که دوستدار مایند، در بهشت برین با ما خواهند بود و کسانی که از ما روی گردان باشند، در آتش دوزخند.

کلام آخر

می توان گفت با همه سخت گیری هایی که بنی عباس نسبت به حضرت امام حسن عسکری(ع) و شیعیان آن حضرت روا داشتند، نتوانستند مانع گسترش معارف و فرهنگ ناب اسلام و فضائل اهل بیت(ع) شوند و هرکدام از شاگردان آن حضرت، پس از بهره گیری از علوم آن امام همام، در گوشه ای از جهان اسلام به نشر اندیشه و معارف اهل بیت(ع) پرداختند و راه سعادت و رستگاری را برای شیعیان هموار ساختند.

منبع: خبرگزاری پانا
انتشار: 3 دی 1399 بروزرسانی: 3 دی 1399 گردآورنده: dubairo.ir شناسه مطلب: 1520

به "مهمترین شهرهای شیعیان در دوران امام حسن عسکری (ع)" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "مهمترین شهرهای شیعیان در دوران امام حسن عسکری (ع)"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید